Tου Γιώργου Δαλιάνη με τη συνεργασία της Νάνσυ Καλλιανιώτη και του Πέτρου Παπαπέτρου*
Το φορολογικό και ασφαλιστικό πλαίσιο υπό το πρίσμα των ελέγχων
Η Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (ΙΚΕ) έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχη εταιρική μορφή, ιδίως σε τεχνικές και επιστημονικές δραστηριότητες. Παρά τη διάδοσή της, εξακολουθούν να παρατηρούνται σημαντικά λάθη στην πράξη ως προς τη φορολογική και ασφαλιστική αντιμετώπιση των αμοιβών διαχείρισης, αλλά και ως προς την πρόσληψη εταίρων με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας.
Τα ζητήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε ενδεχόμενο έλεγχο, τόσο από τη φορολογική διοίκηση όσο και από τον ΕΦΚΑ, καθώς συνδέονται άμεσα με τον κίνδυνο αμφισβήτησης της πραγματικότητας των δαπανών.
Αμοιβή διαχείρισης διαχειριστή ΙΚΕ – Φορολογικός χαρακτηρισμός
Σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, η αμοιβή που καταβάλλεται σε διαχειριστή ΙΚΕ λόγω της ιδιότητάς του αυτής χαρακτηρίζεται ως εισόδημα από μισθωτή εργασία, ανεξαρτήτως του αν ο διαχειριστής είναι ταυτόχρονα και εταίρος της εταιρείας.
Κατά συνέπεια, οι αμοιβές διαχείρισης:
- φορολογούνται με την κλίμακα του άρθρου 15,
- υπόκεινται σε παρακράτηση φόρου βάσει του άρθρου 60, μετά από αναγωγή σε ετήσιο εισόδημα,
- δηλώνονται στο μηνιαίο αρχείο αποδοχών με τον ειδικό κωδικό που αφορά αμοιβές διαχειριστών ΙΚΕ.
Παράδειγμα
ΙΚΕ με κύκλο εργασιών 250.000 € αποφασίζει να καταβάλει στον διαχειριστή της μηνιαία αμοιβή 2.200 €. Το ποσό αυτό θεωρείται εισόδημα από μισθωτή εργασία και η παρακράτηση φόρου γίνεται με την κλίμακα μισθωτών, κατόπιν αναγωγής σε ετήσιο εισόδημα 26.400 €.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη διάκριση μεταξύ τακτικής και έκτακτης αμοιβής.
Τακτική και έκτακτη αμοιβή – Κρίσιμη διάκριση
Όταν η αμοιβή διαχείρισης:
- καταβάλλεται σε σταθερή βάση (π.χ. μηνιαίως),
- έχει εγκριθεί με απόφαση των εταίρων ή προβλέπεται στο καταστατικό,
τότε πρόκειται για κύρια – τακτική αμοιβή και η παρακράτηση φόρου γίνεται με την κλίμακα μισθωτών.
Αντίθετα, όταν χορηγείται:
- εφάπαξ παροχή,
- bonus που δεν συνδέεται με τις τακτικές αποδοχές,
- πρόσθετη αμοιβή κατόπιν ειδικής απόφασης των εταίρων,
τότε εφαρμόζεται παρακράτηση φόρου 20% στο καταβαλλόμενο ποσό, χωρίς εξάντληση της φορολογικής υποχρέωσης.
Παράδειγμα
Στον ίδιο διαχειριστή καταβάλλεται, εκτός της μηνιαίας αμοιβής, εφάπαξ ποσό 6.000 € για την επιτυχή ολοκλήρωση ενός έργου. Το ποσό αυτό δεν αποτελεί τακτική αποδοχή και υπόκειται σε παρακράτηση φόρου 20%, ενώ θα επανεκκαθαριστεί στη φορολογική δήλωση.
Η εσφαλμένη εφαρμογή συντελεστή 20% σε πάγια αμοιβή διαχείρισης αποτελεί ένα από τα συχνότερα λάθη στην πράξη.
Εκπεσιμότητα της αμοιβής διαχείρισης για την ΙΚΕ
Η αμοιβή διαχείρισης μπορεί να εκπέσει από τα ακαθάριστα έσοδα της ΙΚΕ, εφόσον πληρούνται οι γενικές προϋποθέσεις των άρθρων 22 και 23 του ΚΦΕ.
Σε ενδεχόμενο έλεγχο, η φορολογική αρχή εξετάζει ιδίως:
- αν υπάρχει απόφαση εταίρων που εγκρίνει την αμοιβή,
- αν το ύψος της αμοιβής κινείται σε λογικά και επιχειρηματικά αποδεκτά πλαίσια,
- αν υφίσταται πραγματική παροχή υπηρεσιών διαχείρισης,
- αν η καταβολή γίνεται με τραπεζικό μέσο και αποτυπώνεται ορθά στα λογιστικά βιβλία.
Παράδειγμα
ΙΚΕ με δύο εταίρους και διαχειριστή τον έναν εξ αυτών καταβάλλει αμοιβή διαχείρισης 30.000€ ετησίως. Η αμοιβή έχει εγκριθεί με πρακτικό εταίρων, καταβάλλεται μέσω τραπέζης και αντιστοιχεί σε πραγματική διοικητική και εμπορική διαχείριση της εταιρείας. Υπό τα δεδομένα αυτά, η δαπάνη εκπίπτει κανονικά.
Εφόσον τα παραπάνω τηρούνται, η δαπάνη δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί ως εικονική ή καταχρηστική.
Ασφαλιστική αντιμετώπιση διαχειριστή ΙΚΕ
Η ασφαλιστική μεταχείριση του διαχειριστή ΙΚΕ είναι πλήρως αποσυνδεδεμένη από τη φορολογική.
Ο διαχειριστής ΙΚΕ:
- υπάγεται στην ασφάλιση μη μισθωτών,
- ασφαλίζεται βάσει του άρθρου 39 του ν. 4387/2016,
- καταβάλλει εισφορές μέσω ειδοποιητηρίου, επιλέγοντας ασφαλιστική κατηγορία,
- ασφαλίζεται με τον ίδιο τρόπο είτε λαμβάνει είτε δεν λαμβάνει αμοιβή διαχείρισης.
Παράδειγμα
Διαχειριστής ΙΚΕ που λαμβάνει αμοιβή διαχείρισης 2.000 € μηνιαίως συνεχίζει να ασφαλίζεται ως μη μισθωτός και καταβάλλει εισφορές αποκλειστικά μέσω του ειδοποιητηρίου ΕΦΚΑ. Η ΙΚΕ δεν υποβάλλει ΑΠΔ για την αμοιβή αυτή.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι αμοιβές διαχείρισης δεν υπάγονται σε ασφάλιση μέσω ΑΠΔ, γεγονός που συχνά παρερμηνεύεται στην πράξη.
Πρόσληψη εταίρου ΙΚΕ με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας
Η πρόσληψη εταίρου ΙΚΕ με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας δεν απαγορεύεται εκ των προτέρων, ωστόσο εξετάζεται πάντοτε με βάση τα πραγματικά δεδομένα.
Για να θεωρηθεί νόμιμη και μη αμφισβητήσιμη:
- πρέπει να υφίσταται πραγματική εξάρτηση (ωράριο, οδηγίες, έλεγχος),
- το αντικείμενο εργασίας να είναι σαφώς προσδιορισμένο,
- η μισθοδοσία και οι εισφορές να καταβάλλονται κανονικά.
Παράδειγμα
Εταίρος ΙΚΕ που δεν έχει διαχειριστική ιδιότητα προσλαμβάνεται ως μηχανικός έργου, με συγκεκριμένο ωράριο, αμοιβή και αναφορά στον διαχειριστή. Ο μισθός και οι εργοδοτικές εισφορές εκπίπτουν κανονικά ως λειτουργικό κόστος.
Το μισθολογικό κόστος (μισθοί και εργοδοτικές εισφορές) εκπίπτει κατ’ αρχήν φορολογικά, υπό τις γενικές προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή: διαχειριστής και μισθωτός στην ίδια ΙΚΕ
Η περίπτωση κατά την οποία ο ίδιος ο διαχειριστής της ΙΚΕ προσλαμβάνεται και ως μισθωτός στην εταιρεία αποτελεί σημείο αυξημένου ελεγκτικού κινδύνου.
Στην πράξη, συχνά αμφισβητείται:
- η ύπαρξη πραγματικής εξαρτημένης εργασίας,
- η διάκριση μεταξύ καθηκόντων διαχείρισης και μισθωτής απασχόλησης.
Παράδειγμα
Όταν ο διαχειριστής ΙΚΕ δηλώνεται παράλληλα ως “υπάλληλος γραφείου” χωρίς σαφή διαφοροποίηση καθηκόντων, ωραρίου και ιεραρχίας, η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε αμφισβήτηση από ΕΦΚΑ και φορολογική διοίκηση.
Ψηφιακή κάρτα εργασίας
Οι εταίροι ΙΚΕ που κατέχουν ποσοστό άνω του 0,5% και δηλώνονται ως πρόσωπα με διευθυντική ή εμπιστευτική ιδιότητα εξαιρούνται από την υποχρέωση σήμανσης της ψηφιακής κάρτας εργασίας, υπό την προϋπόθεση ότι η ιδιότητα αυτή αποτυπώνεται ρητά στην ατομική σύμβαση και στο Π.Σ. “ΕΡΓΑΝΗ”.
Συμπέρασμα
Η ορθή διαχείριση των αμοιβών διαχείρισης και της απασχόλησης εταίρων στην ΙΚΕ δεν αποτελεί απλώς τυπικό ζήτημα, αλλά κρίσιμο παράγοντα φορολογικής και ασφαλιστικής συμμόρφωσης.
Η σαφής διάκριση ρόλων, η τήρηση των διαδικασιών, η τεκμηρίωση της πραγματικής λειτουργίας της εταιρείας και η αποφυγή βεβιασμένων “φορολογικών λύσεων” αποτελούν τη μόνη ασφαλή επιλογή, ιδίως σε ένα περιβάλλον εντατικοποίησης των ελέγχων.
* O Γιώργος Δαλιάνης είναι Διευθύνων Σύμβουλος της Artion Α.Ε. & ιδρυτής του Ομίλου Artion, Οικονομολόγος Φοροτεχνικός.