του Γιώργου Δαλιάννη
Η ύπαρξη χρεών αποτελεί κώλυμα για τη διακοπή εργασιών μετά τη λύση και την περάτωση της εκκαθάρισης;
Η λύση και η περάτωση της εκκαθάρισης μιας εταιρείας αποτελούν συνήθη γεγονότα της επιχειρηματικής ζωής. Στο στάδιο αυτό ανακύπτει συχνά ένα κρίσιμο πρακτικό ερώτημα: μπορεί να ολοκληρωθεί η διακοπή εργασιών όταν εξακολουθούν να υπάρχουν οφειλές προς το Δημόσιο, τον e-Ε.Φ.Κ.Α. ή άλλους φορείς;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η διαδικασία διακοπής εργασιών έχει πλέον σε μεγάλο βαθμό ψηφιοποιηθεί μέσω της πλατφόρμας της Α.Α.Δ.Ε. και η ολοκλήρωσή της εξαρτάται από συγκεκριμένους ελέγχους που διενεργούνται κατά την υποβολή της σχετικής δήλωσης.
Παράλληλα, στην πράξη διαπιστώνεται ότι δεν αντιμετωπίζονται όλες οι οφειλές με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένες δεν επηρεάζουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ενώ άλλες αποτελούν κώλυμα και απαιτούν προηγούμενη εξόφληση.
Το θέμα αφορά όλα τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες, με την επιφύλαξη των ειδικότερων ρυθμίσεων κάθε εταιρικού τύπου.
Η λύση και η περάτωση της εκκαθάρισης ως εταιρικό γεγονός
Η λύση μιας εταιρείας και η ολοκλήρωση της εκκαθάρισής της αποτελούν γεγονότα του εταιρικού δικαίου, τα οποία καταχωρίζονται στο Γ.Ε.ΜΗ. και δημοσιοποιούνται σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις.
Με την περάτωση της εκκαθάρισης η εταιρική οντότητα έχει εξαντλήσει τον σκοπό της και παύει να λειτουργεί ως ενεργό επιχειρηματικό σχήμα. Η μεταγενέστερη δήλωση διακοπής εργασιών προς τη Φορολογική Διοίκηση δεν δημιουργεί ούτε αναιρεί το γεγονός αυτό.
Για τον λόγο αυτό, η δήλωση διακοπής εργασιών έχει κατ’ αρχήν δηλωτικό και όχι συστατικό χαρακτήρα. Αποτυπώνει στο φορολογικό μητρώο μία ήδη υφιστάμενη νομική κατάσταση και δεν αποτελεί την πράξη με την οποία λύεται ή παύει να υφίσταται η εταιρεία.
Το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο
Το άρθρο 11 του Ν. 5104/2024 ρυθμίζει τη διαδικασία των δηλώσεων έναρξης, μεταβολής και διακοπής εργασιών στο φορολογικό μητρώο.
Κατ’ εξουσιοδότηση της διάταξης αυτής εκδόθηκε η απόφαση Α.1157/2024 του Διοικητή της Α.Α.Δ.Ε., όπως ισχύει μετά τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις της.
Οι διατάξεις αυτές έχουν πρωτίστως διαδικαστικό χαρακτήρα. Ρυθμίζουν τον τρόπο ενημέρωσης του φορολογικού μητρώου, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και τη διαδικασία διακοπής εργασιών.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η παράγραφος 12.2 της Α.1157/2024, η οποία αναφέρεται στην ύπαρξη οφειλών που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49 του Κ.Φ.Δ., οι οποίες τελικά επηρεάζουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας διακοπής εργασιών της επιχείρησης.
Διακοπή εργασιών και είσπραξη δημοσίων εσόδων: δύο διαφορετικά καθεστώτα
Το ουσιαστικότερο ίσως σημείο είναι ότι η λύση και η εκκαθάριση μιας εταιρείας αφενός και η βεβαίωση ή είσπραξη δημοσίων εσόδων αφετέρου διέπονται από διαφορετικά νομοθετικά καθεστώτα και εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς.
Η διακοπή εργασιών δεν συνεπάγεται διαγραφή, παραγραφή ή απόσβεση των οφειλών. Οι φορολογικές και ασφαλιστικές απαιτήσεις εξακολουθούν να υφίστανται και να επιδιώκονται με τα μέσα που προβλέπει η νομοθεσία, ανεξάρτητα από τη διακοπή εργασιών και τη διαγραφή της εταιρείας από τα σχετικά μητρώα.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, διότι συχνά συγχέεται η παύση της εταιρικής δραστηριότητας με την εξόφληση των υποχρεώσεων της εταιρείας. Πρόκειται, όμως, για δύο διαφορετικά ζητήματα, τα οποία ο νομοθέτης αντιμετωπίζει αυτοτελώς.
Η σημασία του άρθρου 49 του νέου Κ.Φ.Δ.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το άρθρο 49 του Ν. 5104/2024, το οποίο προβλέπει ειδικό σύστημα προσωπικής και αλληλέγγυας ευθύνης διοικούντων, διαχειριστών, εκκαθαριστών και λοιπών συνυπεύθυνων προσώπων για συγκεκριμένες φορολογικές οφειλές.
Η ύπαρξη του θεσμού αυτού επιβεβαιώνει ότι ο νομοθέτης θεωρεί απολύτως πιθανό και θεμιτό το ενδεχόμενο το νομικό πρόσωπο να έχει παύσει να υφίσταται, ενώ οι φορολογικές απαιτήσεις εξακολουθούν να επιδιώκονται από τα φυσικά πρόσωπα που ευθύνονται κατά νόμο.
Ωστόσο, το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να γενικευθεί για κάθε κατηγορία οφειλής. Υπάρχουν απαιτήσεις οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 49 και αντιμετωπίζονται διαφορετικά κατά τη διαδικασία διακοπής εργασιών.
Οφειλές που αποτελούν κώλυμα ολοκλήρωσης της διαδικασίας διακοπής
Από την πρακτική εφαρμογή της Α.1157/2024 και της ψηφιακής διαδικασίας διακοπής εργασιών προκύπτει ότι δεν αντιμετωπίζονται όλες οι οφειλές με τον ίδιο τρόπο.
Ειδικότερα, υπάρχουν κατηγορίες απαιτήσεων για τις οποίες η διαδικασία διακοπής μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας της Α.Α.Δ.Ε. δεν ολοκληρώνεται, εφόσον οι σχετικές οφειλές παραμένουν ανεξόφλητες.
Ενδεικτικά, στις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνονται:
- πρόστιμα μητρώου,
- πρόστιμα που έχουν επιβληθεί κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας,
- πρόστιμα Φ.Π.Α.,
- λοιπά διοικητικά πρόστιμα της φορολογικής διοίκησης,
- επιστρεπτέα προκαταβολή,
- τέλος επιτηδεύματος,
- τέλη χαρτοσήμου και συναφείς επιβαρύνσεις,
- τέλη Γ.Ε.ΜΗ. που έχουν βεβαιωθεί στην Α.Α.Δ.Ε. προς είσπραξη,
- οφειλές προς Ο.Τ.Α. που έχουν αποσταλεί στην Α.Α.Δ.Ε. προς είσπραξη,
- έξοδα διοικητικής εκτέλεσης και
- λοιπά δημόσια έσοδα ή απαιτήσεις τρίτων φορέων που έχουν βεβαιωθεί στην Α.Α.Δ.Ε. προς είσπραξη σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στην παρ. 12.2 της Α.1157/2024.
Για τις ανωτέρω κατηγορίες οφειλών δεν αρκεί η υπαγωγή σε ρύθμιση, αλλά απαιτείται η πλήρης εξόφλησή τους προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία διακοπής εργασιών μέσω της ψηφιακής εφαρμογής της Α.Α.Δ.Ε..
Αντίθετα, η ύπαρξη άλλων φορολογικών οφειλών, όπως φόρου εισοδήματος, Φ.Π.Α. ή ΕΝ.Φ.Ι.Α., δεν αντιμετωπίζεται κατά τον ίδιο τρόπο στο πλαίσιο της διαδικασίας διακοπής εργασιών και επιτρέπεται η διακοπή των εργασιών.
Διακοπή εργασιών και φορολογικός έλεγχος
Ένα ακόμη ζήτημα που ανακύπτει συχνά στην πράξη είναι η σύνδεση της διακοπής εργασιών με την ύπαρξη εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων ή την πιθανότητα διενέργειας φορολογικού ελέγχου.
Ωστόσο, η διακοπή εργασιών δεν ταυτίζεται με την ολοκλήρωση φορολογικού ελέγχου. Η Φορολογική Διοίκηση διατηρεί τις ελεγκτικές της αρμοδιότητες και μετά τη διακοπή εργασιών, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Κατά συνέπεια, η δυνατότητα διενέργειας φορολογικού ελέγχου δεν πρέπει να συγχέεται με τη διαδικασία ενημέρωσης του φορολογικού μητρώου.
Παράδειγμα
Μία Ι.Κ.Ε. ολοκληρώνει την εκκαθάρισή της και καταχωρίζει την περάτωση στο Γ.Ε.ΜΗ. τον Ιούνιο του 2026.
Κατά την ημερομηνία υποβολής της δήλωσης διακοπής εργασιών εμφανίζει:
- φόρο εισοδήματος €30.000,
- ΕΝ.Φ.Ι.Α. €5.000,
- πρόστιμο ΚΦΑΣ €2.500,
- επιστρεπτέα προκαταβολή €20.000 και
- τέλη Γ.Ε.ΜΗ. €1.200 βεβαιωμένα στην Α.Α.Δ.Ε. προς είσπραξη.
Στην περίπτωση αυτή, η ύπαρξη του φόρου εισοδήματος ή του ΕΝ.Φ.Ι.Α. δεν αποτελεί από μόνη της κώλυμα για την ολοκλήρωση της διαδικασίας.
Αντίθετα, το πρόστιμο Κ.Φ.Α.Σ., η επιστρεπτέα προκαταβολή και τα τέλη Γ.Ε.ΜΗ. αποτελούν οφειλές που πρέπει να εξοφληθούν, προκειμένου να ολοκληρωθεί η διαδικασία διακοπής μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας της Α.Α.Δ.Ε..
Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει ότι το πραγματικό ζήτημα δεν είναι η ύπαρξη οφειλών γενικά, αλλά η φύση και η κατηγορία των οφειλών που εμφανίζονται κατά τον έλεγχο της αίτησης διακοπής.
Συμπέρασμα
Η λύση και η εκκαθάριση μιας εταιρείας αποτελούν θεσμούς του εταιρικού δικαίου, ενώ η βεβαίωση και είσπραξη δημοσίων εσόδων διέπεται από αυτοτελές νομοθετικό πλαίσιο. Οι δύο διαδικασίες εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και δεν ταυτίζονται.
Η διακοπή εργασιών έχει κατ’ αρχήν δηλωτικό χαρακτήρα και δεν συνεπάγεται απώλεια των δικαιωμάτων του Δημοσίου, το οποίο εξακολουθεί να διαθέτει όλα τα μέσα που του παρέχει ο νόμος για τη βεβαίωση και είσπραξη των απαιτήσεών του.
Ωστόσο, η ισχύουσα κανονιστική διαδικασία και ιδίως η εφαρμογή της Α.1157/2024 καταδεικνύουν ότι δεν αντιμετωπίζονται όλες οι οφειλές με τον ίδιο τρόπο. Ορισμένες απαιτήσεις δεν επηρεάζουν την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ενώ άλλες αποτελούν υποχρεωτικό κώλυμα και απαιτούν προηγούμενη εξόφληση.
Συνεπώς, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν οφειλές, αλλά ποιες είναι οι οφειλές, σε ποιο νομοθετικό καθεστώς υπάγονται και εάν η ισχύουσα διαδικασία της Α.Α.Δ.Ε. επιτρέπει ή όχι την ολοκλήρωση της διακοπής εργασιών χωρίς προηγούμενη εξόφλησή τους.
Ο Κωνσταντίνος Πόγκας είναι Προϊστάμενος του τμήματος Εξυπηρέτησης Πελατών της Artion Α.Ε.
Ο Σπύρος Κοκκινογούλης είναι στέλεχος του τμήματος Εξυπηρέτησης Πελατών της Artion Α.Ε.